O ratowaniu zabytkowej architektury drewnianej i ryglowym krajobrazie kulturowym wsi Słowino rozmawiano podczas Dni Architektury Drewnianej

Jak ratować zabytkowe budynki ryglowe i dlaczego warto chronić charakterystyczny krajobraz kulturowy Pomorza? Odpowiedzi na te pytania poznaliśmy podczas Dni Architektury Drewnianej, które już po raz trzeci odbyły się w Zagrodzie Jamneńskiej. W trakcie wydarzenia uczestnicy wysłuchali dwóch prelekcji, poznając zarówno praktyczne aspekty remontu historycznych konstrukcji, jak i historię oraz znaczenie budownictwa ryglowego wsi Słowino. Program uzupełniło otwarcie plenerowej wystawy „Budownictwo ryglowe wsi koszalińskich – stare i nowe”, warsztaty ciesielskie z budową elementu konstrukcyjnego oraz zajęcia plastyczne dla dzieci.

Spotkanie rozpoczęła Joanna Chojecka, dyrektor Muzeum w Koszalinie, która powitała przybyłych na wydarzenie gości oraz przedstawiła prelegentów i omówiła program dnia. Zaś z rąk Waldemara Witka – kierownika Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Szczecinie – odebrała drobne upominki związane z organizowanym wydarzeniem.

Na powyższych zdjęciach od lewej: Joanna Chojecka – dyrektor Muzeum w Koszalinie, Waldemar Witek – etnograf i Krzysztof Tymbarski – architekt.

Renowacja zabytkowego dworu w miejscowości Niepołcko

Historia zabytkowego dworu w Niepołcku, tajniki tradycyjnego ciesielstwa oraz wyzwania związane z konserwacją drewnianej architektury były tematami spotkania z Krzysztofem Tymbarskim – architektem, dokumentalistą zabytków i cieślą. Wykład przybliżył uczestnikom niezwykle złożony proces ratowania historycznego obiektu oraz znaczenie łączenia współczesnej wiedzy z tradycyjnym rzemiosłem.

Podczas spotkania uczestnicy mogli poznać historię dworu, który po latach użytkowania, a następnie opuszczenia, znalazł się w bardzo złym stanie technicznym. Prelegent opowiedział o przyczynach degradacji budynku oraz kolejnych etapach jego ratowania – od szczegółowych badań konstrukcji, przez zabezpieczenie i wzmacnianie elementów, aż po stopniową odbudowę.

Szczególną uwagę poświęcono tradycyjnym materiałom i technologiom budowlanym. Drewno, glina, słoma czy dawne rozwiązania konstrukcyjne okazały się nie tylko świadectwem umiejętności dawnych budowniczych, ale również ważnym źródłem wiedzy dla współczesnych konserwatorów. Ważnym elementem wykładu było również pokazanie, jak istotne w pracach konserwatorskich jest indywidualne podejście do każdego zabytku. Nowoczesne badania pozwalają ocenić rzeczywisty stan konstrukcji i podejmować decyzje dotyczące zachowania lub wymiany poszczególnych elementów.

Wykład był okazją do spojrzenia na zabytki nie tylko jako na obiekty wymagające ochrony, ale również jako na nośniki wiedzy o dawnych technologiach i tradycyjnym rzemiośle. Spotkanie stanowiło także wprowadzenie do dalszej części wydarzenia poświęconej praktycznym aspektom tradycyjnego ciesielstwa i pracy z drewnem.

Budownictwo ryglowe jako część lokalnej tożsamości

Historia Słowina, tradycyjne budownictwo ryglowe oraz sposoby ochrony i popularyzowania lokalnego dziedzictwa były tematami drugiego wykładu zorganizowanego w ramach Dni Architektury Drewnianej. Prelegentem był Waldemar Witek – etnograf, główny specjalista w Narodowym Instytucie Dziedzictwa, kierownik Oddziału Terenowego w Szczecinie.

Podczas wykładu pt. „Ryglowy krajobraz kulturowy wsi Słowino” przedstawił on wyniki badań etnograficznych i inwentaryzacji historycznej zabudowy Słowina. Szczególną uwagę poświęcono zachowanemu układowi przestrzennemu wsi oraz różnorodności dawnych zagród i budynków – od dużych gospodarstw chłopskich po niewielkie chałupy i obiekty gospodarcze.

Prelegent zwrócił uwagę, że historia miejscowości zapisana jest nie tylko w dużych obiektach, ale również w pozornie drobnych detalach – stolarki okiennej i drzwiowej, okuciach czy inskrypcjach pozostawionych przez dawnych mieszkańców i budowniczych.

Nagle okazuje się, że w tej wsi znaleźliśmy przeszło dwadzieścia różnych inskrypcji, na różnych obiektach. Te inskrypcje są takim dowodem osobistym tych obiektów mówiących o tym, kto tu mieszkał

– podkreślał podczas spotkania.

Istotną część wykładu stanowiła opowieść o działaniach edukacyjnych prowadzonych wspólnie z mieszkańcami. Badania i dokumentacja zabytkowej zabudowy stały się początkiem kolejnych inicjatyw: wystaw, warsztatów, konkursów i praktycznych zajęć poświęconych tradycyjnym technikom budowlanym.

Uczestnicy tych działań mogli m.in. poznać sposoby wykonywania konstrukcji ryglowych, przygotowywać glinę i cegły, pracować z drewnem oraz obserwować kolejne etapy powstawania edukacyjnej ściany ryglowej.

Ważnym efektem tych inicjatyw było nie tylko popularyzowanie wiedzy o dawnym budownictwie, ale również budowanie zaangażowania lokalnej społeczności. Jak pokazano podczas wykładu, działania edukacyjne mogą stać się impulsem do ponownego odkrywania wartości historycznych obiektów i ich adaptowania do współczesnych potrzeb.

Spotkanie pokazało, że ochrona dziedzictwa nie musi ograniczać się wyłącznie do dokumentacji i prac konserwatorskich. Równie ważne jest opowiadanie o historii miejsca, angażowanie mieszkańców i tworzenie okazji do bezpośredniego poznawania tradycyjnego rzemiosła. Drugi wykład był więc opowieścią o tym, jak wiedza o lokalnej architekturze może stać się początkiem szerszych działań społecznych i edukacyjnych, a tradycyjne budownictwo – ważnym elementem lokalnej tożsamości.

Otwarcie wystawy

Po zakończeniu prelekcji, wszyscy przenieśli się poza dziedziniec Zagrody Jamneńskiej, gdzie otwarta została wystawa plenerowa „Budownictwo ryglowe wsi koszalińskich – stare i nowe”. Na wystawie zaprezentowano budynki z miejscowości: Dąbki, Krupy, Przystawy, Kukułczyn, Wiekowice, Dobiesław i Paproty – a opowiadał o nich Waldemar Witek.

Warsztaty ciesielskie i zajęcia plastyczne dla dzieci

Ostatnim punktem programu były warsztaty ciesielskie, podczas których zaprezentowano narzędzia ciesielskie, techniki pracy z drewnem, a w praktycznej części uczestnicy wydarzenia mogli sami złożyć niewielką konstrukcję z drewna. Dla najmłodszych zaś przygotowano zajęcia plastyczne.